Bàn chân bẹt là một trong những vấn đề về cấu trúc bàn chân khá phổ biến ở trẻ em. Khi mắc tình trạng này, vòm bàn chân không có độ cong tự nhiên mà gần như áp sát hoàn toàn xuống mặt đất khi đứng hoặc di chuyển. Nhiều phụ huynh khi nhận thấy dấu hiệu bất thường ở bàn chân của con thường đặt câu hỏi: bàn chân bẹt có phải bẩm sinh không? Hay đây là tình trạng xuất hiện trong quá trình phát triển của trẻ?

Thực tế, không phải tất cả các trường hợp bàn chân bẹt đều là bẩm sinh. Một số trẻ có thể bị bàn chân bẹt bẩm sinh do yếu tố di truyền hoặc cấu trúc xương bất thường, nhưng phần lớn trẻ bị bàn chân bẹt là do yếu tố môi trường, thói quen sinh hoạt và sự phát triển của hệ cơ xương. Việc hiểu rõ bàn chân bẹt có phải bệnh bẩm sinh không sẽ giúp cha mẹ: Phân biệt được tình trạng bàn chân của trẻ. Nhận biết thời điểm cần theo dõi hoặc can thiệp. Hạn chế các ảnh hưởng lâu dài đến hệ vận động

Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu chi tiết về bàn chân bẹt có phải bẩm sinh không, nguyên nhân gây ra tình trạng này và cách cha mẹ có thể hỗ trợ con phát triển vòm chân khỏe mạnh.

1. Bàn chân bẹt có phải bẩm sinh không?

Đây là câu hỏi được rất nhiều cha mẹ quan tâm khi phát hiện bàn chân của con không có vòm cong như bình thường. Câu trả lời là bàn chân bẹt không phải lúc nào cũng là bẩm sinh. Trên thực tế, các chuyên gia chỉnh hình thường phân loại bàn chân bẹt thành hai dạng chính: Bàn chân bẹt bẩm sinh và bàn chân bẹt mắc phải. 

Trong đó, bàn chân bẹt mắc phải chiếm tỷ lệ cao hơn, đặc biệt ở trẻ em trong độ tuổi đang phát triển. Điều này có nghĩa là nhiều trẻ không sinh ra với bàn chân bẹt, mà tình trạng này hình thành dần theo thời gian do các yếu tố như: Cân nặng; Thói quen vận động; Giày dép không phù hợp; Cơ bàn chân yếu. Chính vì vậy, khi cha mẹ thắc mắc bàn chân bẹt có phải bẩm sinh, cần hiểu rằng không phải tất cả trường hợp đều liên quan đến yếu tố di truyền. Việc phân biệt giữa bàn chân bẹt bẩm sinh và bàn chân bẹt mắc phải đóng vai trò quan trọng trong việc lựa chọn phương pháp theo dõi và can thiệp phù hợp cho trẻ.

1.1 Bàn chân bẹt bẩm sinh là gì?

Bàn chân bẹt bẩm sinh là tình trạng vòm bàn chân của trẻ không hình thành đúng cấu trúc ngay từ khi sinh ra.

Ở trẻ bình thường, vòm bàn chân sẽ phát triển dần theo thời gian khi xương bàn chân trưởng thành, cơ và dây chằng trở nên khỏe hơn, trẻ vận động nhiều hơn. Tuy nhiên, ở trẻ bị bàn chân bẹt bẩm sinh, cấu trúc này có thể bị ảnh hưởng ngay từ đầu do yếu tố di truyền. Nếu bố hoặc mẹ bị bàn chân bẹt, nguy cơ trẻ sinh ra có cấu trúc bàn chân tương tự sẽ cao hơn. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng di truyền không phải yếu tố quyết định tuyệt đối. Không phải tất cả trẻ có cha mẹ bị bàn chân bẹt đều mắc tình trạng này.

Bất thường cấu trúc xương: Một số trẻ sinh ra có cấu trúc xương bàn chân không phát triển đúng cách. Điều này có thể khiến vòm bàn chân không hình thành bình thường. Dây chằng quá lỏng: Dây chằng có nhiệm vụ giữ các xương bàn chân ổn định. Khi dây chằng quá lỏng, cấu trúc bàn chân sẽ khó giữ được độ cong tự nhiên của vòm chân.

Bàn chân bẹt bẩm sinh

1.2 Bàn chân bẹt mắc phải là gì?

Khác với bàn chân bẹt bẩm sinh, bàn chân bẹt mắc phải là tình trạng vòm bàn chân bị sụp xuống trong quá trình trẻ lớn lên. Ở trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 2 tuổi, vòm bàn chân thường chưa phát triển hoàn chỉnh. Lớp mỡ dưới lòng bàn chân dày khiến bàn chân trông có vẻ phẳng. Đây là hiện tượng hoàn toàn bình thường.

Thông thường, vòm bàn chân bắt đầu hình thành rõ ràng hơn từ 3–6 tuổi khi trẻ vận động nhiều hơn; cơ bàn chân phát triển; dây chằng trở nên ổn định. Tuy nhiên, nếu các yếu tố hỗ trợ sự phát triển của vòm chân không đầy đủ, trẻ có thể bị bàn chân bẹt mắc phải.

Một số yếu tố phổ biến bao gồm: Trẻ ít vận động; Cơ bàn chân yếu; Thừa cân hoặc béo phì; Sử dụng giày dép không hỗ trợ vòm chân; Những yếu tố này khiến vòm bàn chân không được nâng đỡ đúng cách, dẫn đến tình trạng bàn chân bẹt. Do đó, nhiều trường hợp cha mẹ nghĩ rằng bàn chân bẹt là bẩm sinh, nhưng thực tế lại xuất phát từ thói quen sinh hoạt và môi trường sống của trẻ.

2. Nguyên nhân khiến trẻ bị bàn chân bẹt ngoài yếu tố bẩm sinh

Như đã đề cập ở phần trước, khi nhiều cha mẹ tìm hiểu bàn chân bẹt có phải bẩm sinh không, họ thường nghĩ rằng tình trạng này xuất hiện ngay từ khi trẻ sinh ra. Tuy nhiên, trên thực tế phần lớn trường hợp bàn chân bẹt ở trẻ em không phải bẩm sinh mà hình thành trong quá trình phát triển.

Sự phát triển của bàn chân phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: cấu trúc xương, sức mạnh cơ, độ ổn định của dây chằng và mức độ vận động của trẻ. Nếu một trong những yếu tố này không được phát triển đầy đủ, vòm bàn chân có thể không hình thành đúng cách và dẫn đến tình trạng bàn chân bẹt.

Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến khiến trẻ bị bàn chân bẹt mắc phải.

2.1 Thừa cân hoặc béo phì

Cân nặng là một trong những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc bàn chân của trẻ. Bàn chân có nhiệm vụ nâng đỡ toàn bộ trọng lượng cơ thể. Khi trẻ bị thừa cân hoặc béo phì, áp lực lên bàn chân sẽ tăng lên đáng kể. Lâu dần, áp lực này có thể khiến vòm bàn chân bị sụp xuống, dẫn đến tình trạng bàn chân bẹt.

Ở trẻ em, hệ xương vẫn đang trong quá trình phát triển và chưa hoàn toàn ổn định. Vì vậy, khi phải chịu tải trọng lớn trong thời gian dài, cấu trúc bàn chân dễ bị biến dạng. Một số nghiên cứu về cơ sinh học bàn chân cho thấy trẻ có chỉ số BMI cao thường có nguy cơ bàn chân bẹt cao hơn so với trẻ có cân nặng bình thường. Do đó, khi cha mẹ thắc mắc bàn chân bẹt có phải bẩm sinh, cần lưu ý rằng cân nặng của trẻ cũng là một yếu tố quan trọng gây ra tình trạng này.

2.2 Giày dép không phù hợp

Việc lựa chọn giày dép cho trẻ tưởng chừng đơn giản nhưng lại ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của vòm bàn chân. Một số loại giày dép phổ biến hiện nay như dép lê; dép Crocs; giày đế quá mềm; giày không có phần nâng đỡ vòm chân. 

Nếu trẻ sử dụng các loại giày này thường xuyên và trong thời gian dài, bàn chân sẽ không nhận được sự hỗ trợ cần thiết để phát triển vòm chân. Khi bàn chân không được nâng đỡ đúng cách, cơ bàn chân phải làm việc nhiều hơn để giữ thăng bằng. Nếu cơ yếu hoặc trẻ ít vận động, vòm bàn chân có thể dần dần sụp xuống. Đây là một trong những lý do khiến nhiều phụ huynh nhầm tưởng rằng bàn chân bẹt là do bẩm sinh, trong khi thực tế lại liên quan đến thói quen sử dụng giày dép hằng ngày của trẻ.

2.3 Ít vận động

Vận động đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển hệ cơ xương của trẻ. Khi trẻ chạy nhảy, leo trèo hoặc chơi các hoạt động ngoài trời, các cơ ở bàn chân sẽ được kích hoạt và trở nên khỏe hơn. Điều này giúp hỗ trợ hình thành và duy trì vòm bàn chân tự nhiên.

Tuy nhiên, trong cuộc sống hiện đại, nhiều trẻ: dành nhiều thời gian xem điện thoại hoặc máy tính bảng; ngồi học trong thời gian dài; ít tham gia hoạt động thể chất. Việc thiếu vận động khiến cơ bàn chân không được rèn luyện đầy đủ. Khi các cơ yếu, vòm bàn chân sẽ khó giữ được độ cong tự nhiên và có nguy cơ phát triển thành bàn chân bẹt. Do đó, khi tìm hiểu bàn chân bẹt có phải bẩm sinh không, cha mẹ cũng nên xem xét đến mức độ vận động của trẻ trong cuộc sống hằng ngày.

2.4 Dây chằng lỏng lẻo

Dây chằng có vai trò kết nối các xương và giúp giữ ổn định cấu trúc bàn chân. Ở một số trẻ, dây chằng có thể mềm hoặc lỏng lẻo hơn bình thường, khiến bàn chân dễ bị xẹp xuống khi chịu lực. Tình trạng này thường được gọi là tăng độ linh hoạt khớp (joint hypermobility). Trẻ có đặc điểm này thường có khả năng uốn cong khớp nhiều hơn so với người bình thường.

Khi dây chằng không đủ chắc để giữ cấu trúc bàn chân, vòm bàn chân có thể bị sụp xuống và dẫn đến bàn chân bẹt. Mặc dù yếu tố này có liên quan đến cơ địa, nhưng không phải lúc nào cũng được xem là bàn chân bẹt bẩm sinh.

2.5 Chấn thương hoặc bệnh lý

Một số trường hợp bàn chân bẹt có thể xuất hiện sau: chấn thương bàn chân; tổn thương dây chằng; viêm gân; các bệnh lý liên quan đến hệ cơ xương. Những yếu tố này có thể làm thay đổi cấu trúc và chức năng của bàn chân, khiến vòm bàn chân không còn giữ được độ cong tự nhiên. Mặc dù nguyên nhân này ít gặp hơn ở trẻ em, nhưng vẫn cần được xem xét khi đánh giá bàn chân bẹt có phải bẩm sinh hay không.

3. Bàn chân bẹt bẩm sinh có nguy hiểm không?

Sau khi hiểu rõ bàn chân bẹt có phải bẩm sinh không, nhiều cha mẹ tiếp tục đặt câu hỏi: bàn chân bẹt bẩm sinh có nguy hiểm không? Trên thực tế, không phải tất cả các trường hợp bàn chân bẹt đều gây ra vấn đề nghiêm trọng. Một số trẻ có bàn chân bẹt nhưng vẫn sinh hoạt và vận động bình thường. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, nếu tình trạng bàn chân bẹt kéo dài và không được theo dõi đúng cách, nó có thể ảnh hưởng đến toàn bộ hệ vận động của cơ thể.

3.1 Ảnh hưởng đến khả năng vận động

Vòm bàn chân đóng vai trò như một bộ giảm xóc tự nhiên của cơ thể khi chúng ta đứng, đi hoặc chạy. Khi vòm bàn chân bị sụp xuống, khả năng hấp thụ lực của bàn chân giảm đi. Điều này khiến lực tác động từ mặt đất truyền trực tiếp lên: cổ chân; đầu gối; hông; cột sống. Theo thời gian, trẻ có thể gặp các triệu chứng như: mỏi chân khi đi lâu đau bàn chân; khó tham gia các hoạt động thể thao.

3.2 Tăng nguy cơ đau khớp

Khi cấu trúc bàn chân không ổn định, trục cơ thể có thể bị thay đổi. Điều này làm tăng áp lực lên các khớp, đặc biệt là: khớp cổ chân; khớp gối; khớp hông Một số trẻ bị bàn chân bẹt nặng có thể xuất hiện tình trạng: đau gót chân; đau cổ chân; đau đầu gối khi vận động. Những vấn đề này có thể ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và khả năng vận động của trẻ nếu không được phát hiện sớm.

3.3 Nguy cơ biến dạng xương

Trong một số trường hợp kéo dài, bàn chân bẹt có thể dẫn đến các biến dạng ở hệ xương khớp. Ví dụ như chân chữ X; chân chữ O; lệch trục chi dưới; vẹo cột sống. Nguyên nhân là do bàn chân là nền tảng của toàn bộ cơ thể khi đứng và di chuyển. Khi nền tảng này bị lệch, các bộ phận khác cũng phải điều chỉnh theo để giữ thăng bằng.

3.4 Ảnh hưởng đến dáng đi

Một dấu hiệu phổ biến ở trẻ bị bàn chân bẹt là dáng đi bất thường. Trẻ có thể bước chân xoay vào trong; đi lệch chân; dễ vấp ngã khi chạy nhảy. Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đến sự tự tin của trẻ, đặc biệt khi tham gia các hoạt động thể chất hoặc thể thao.

3.5 Vai trò của phát hiện sớm

Tin tốt là nhiều trường hợp bàn chân bẹt có thể được cải thiện nếu phát hiện sớm. Khi cha mẹ hiểu rõ bàn chân bẹt có phải bẩm sinh không và theo dõi sự phát triển của bàn chân trẻ, việc can thiệp kịp thời có thể giúp hỗ trợ hình thành vòm chân; cải thiện dáng đi; giảm nguy cơ đau khớp trong tương lai. Các phương pháp hỗ trợ thường bao gồm bài tập tăng sức mạnh cơ bàn chân; điều chỉnh thói quen vận động; sử dụng giày hoặc lót giày chỉnh hình khi cần thiết

4. Cha mẹ nên làm gì khi nghi ngờ con bị bàn chân bẹt?

Khi nhận thấy bàn chân của trẻ có dấu hiệu bất thường, nhiều phụ huynh thường lo lắng và đặt câu hỏi: bàn chân bẹt có phải bẩm sinh không và có cần điều trị không? Trên thực tế, việc phát hiện sớm và theo dõi đúng cách đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình phát triển bàn chân của trẻ. Nếu được phát hiện kịp thời, nhiều trường hợp bàn chân bẹt có thể được cải thiện nhờ thay đổi thói quen sinh hoạt, tập luyện và các biện pháp hỗ trợ phù hợp. Dưới đây là những bước cha mẹ nên thực hiện khi nghi ngờ con bị bàn chân bẹt.

4.1 Quan sát dáng đi và dấu hiệu bất thường

Bước đầu tiên cha mẹ có thể thực hiện là quan sát cách trẻ đứng và đi lại hằng ngày. Một số dấu hiệu phổ biến của bàn chân bẹt ở trẻ em bao gồm Lòng bàn chân gần như áp sát hoàn toàn xuống mặt đất khi đứng; Trẻ đi chân xoay vào trong; Dáng đi không cân bằng hoặc lệch sang một bên; Giày dép của trẻ bị mòn lệch; Trẻ dễ vấp ngã khi chạy hoặc vận động. 

Cha mẹ cũng có thể thực hiện một cách kiểm tra đơn giản tại nhà bằng cách quan sát dấu chân của trẻ trên nền ướt hoặc trên cát. Nếu dấu chân gần như in toàn bộ lòng bàn chân, khả năng trẻ có vòm chân thấp hoặc bàn chân bẹt là khá cao. Tuy nhiên, cách kiểm tra này chỉ mang tính tham khảo. Để xác định chính xác bàn chân bẹt có phải bẩm sinh không, cần có sự đánh giá của chuyên gia.

4.2 Đưa trẻ đi kiểm tra bàn chân

Khi nghi ngờ trẻ có dấu hiệu bàn chân bẹt, cha mẹ nên đưa trẻ đến các cơ sở chuyên về chỉnh hình bàn chân để kiểm tra. Hiện nay, một trong những phương pháp phổ biến là đo áp lực bàn chân bằng hệ thống máy quét hiện đại. Công nghệ này giúp Phân tích cấu trúc bàn chân; Đánh giá độ cong của vòm chân; Xác định sự phân bố áp lực khi đứng và di chuyển; Phát hiện sớm các bất thường về bàn chân. 

Thông qua các dữ liệu đo lường này, chuyên gia có thể xác định bàn chân bẹt có phải bẩm sinh hay do yếu tố phát triển, từ đó đưa ra hướng theo dõi phù hợp.

4.3 Khuyến khích trẻ vận động nhiều hơn

Vận động là một yếu tố quan trọng giúp tăng cường sức mạnh cơ bàn chân và hỗ trợ hình thành vòm chân tự nhiên. Cha mẹ nên khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động thể chất như chạy nhảy ngoài trời; leo trèo; chơi thể thao nhẹ; đi chân trần trên cát hoặc cỏ. 

Những hoạt động này giúp kích hoạt các nhóm cơ nhỏ trong bàn chân, từ đó góp phần duy trì cấu trúc vòm chân. Ngoài ra, một số bài tập dành cho bàn chân cũng có thể hỗ trợ cải thiện sức mạnh cơ bàn chân, chẳng hạn như đi nhón gót; nhặt đồ vật bằng ngón chân; cuộn khăn bằng bàn chân. Các bài tập này đơn giản nhưng có thể giúp cải thiện đáng kể khả năng nâng đỡ của vòm bàn chân.

4.4 Lựa chọn giày dép phù hợp

Giày dép có vai trò rất quan trọng trong việc hỗ trợ sự phát triển của bàn chân trẻ. Cha mẹ nên chọn những loại giày: có phần đế chắc chắn; có hỗ trợ vòm chân; ôm vừa vặn bàn chân; không quá mềm hoặc quá rộng. Việc sử dụng giày dép phù hợp giúp phân bổ áp lực đều hơn lên bàn chân, đồng thời hỗ trợ duy trì cấu trúc vòm chân. Ngược lại, nếu trẻ thường xuyên mang dép lê hoặc giày quá mềm, bàn chân sẽ không được nâng đỡ đầy đủ và có thể làm tăng nguy cơ phát triển bàn chân bẹt.

4.5 Sử dụng lót giày chỉnh hình khi cần thiết

Trong một số trường hợp, chuyên gia có thể khuyến nghị sử dụng lót giày chỉnh hình để hỗ trợ vòm bàn chân. Lót giày chỉnh hình được thiết kế nhằm nâng đỡ vòm bàn chân; phân bổ lại áp lực khi đứng và đi; cải thiện dáng đi; giảm đau và mỏi chân. 

Đối với trẻ em đang trong giai đoạn phát triển, việc sử dụng lót giày đúng cách có thể giúp hỗ trợ định hình vòm bàn chân tốt hơn. Tuy nhiên, cha mẹ không nên tự ý mua lót giày mà nên tham khảo ý kiến chuyên gia sau khi đo và phân tích cấu trúc bàn chân của trẻ.

5. Câu hỏi thường gặp về bàn chân bẹt

Khi tìm hiểu bàn chân bẹt có phải bẩm sinh không, nhiều phụ huynh cũng có thêm nhiều thắc mắc liên quan đến sự phát triển bàn chân của trẻ. Dưới đây là những câu hỏi phổ biến nhất.

5.1 Bàn chân bẹt có phải bệnh bẩm sinh không?

Không phải tất cả các trường hợp bàn chân bẹt đều là bẩm sinh. Một số trẻ sinh ra có cấu trúc bàn chân phẳng do yếu tố di truyền hoặc bất thường về xương. Tuy nhiên, phần lớn trẻ bị bàn chân bẹt là do yếu tố phát triển, thói quen sinh hoạt hoặc giày dép không phù hợp. Vì vậy, khi cha mẹ hỏi bàn chân bẹt có phải bẩm sinh không, câu trả lời là chỉ một phần nhỏ là bẩm sinh.

5.2 Trẻ mấy tuổi có thể phát hiện bàn chân bẹt?

Thông thường, trẻ dưới 2 tuổi thường có lớp mỡ dày ở lòng bàn chân nên vòm chân chưa rõ ràng. Từ khoảng 2–3 tuổi trở lên, vòm bàn chân bắt đầu hình thành rõ hơn. Đây là thời điểm phù hợp để đánh giá xem trẻ có dấu hiệu bàn chân bẹt hay không.

5.3 Bàn chân bẹt bẩm sinh có tự hết không?

Đối với bàn chân bẹt bẩm sinh liên quan đến cấu trúc xương, khả năng tự phục hồi hoàn toàn thường không cao. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm và theo dõi đúng cách, nhiều trường hợp có thể giảm đáng kể ảnh hưởng đến khả năng vận động của trẻ.

5.4 Nếu bố mẹ bị bàn chân bẹt, con có bị di truyền không?

Yếu tố di truyền có thể làm tăng nguy cơ trẻ bị bàn chân bẹt. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là chắc chắn trẻ sẽ mắc tình trạng này. Môi trường sống, mức độ vận động và thói quen sinh hoạt vẫn đóng vai trò rất quan trọng trong sự phát triển của bàn chân.

5.5 Có cách nào phòng ngừa bàn chân bẹt mắc phải cho trẻ không?

Cha mẹ hoàn toàn có thể giảm nguy cơ bàn chân bẹt mắc phải bằng cách khuyến khích trẻ vận động thường xuyên; kiểm soát cân nặng hợp lý; lựa chọn giày dép phù hợp; kiểm tra bàn chân định kỳ. Nếu cha mẹ vẫn băn khoăn bàn chân bẹt có phải bẩm sinh không, việc kiểm tra bàn chân bằng công nghệ hiện đại sẽ giúp xác định chính xác tình trạng của trẻ.

Zencara cung cấp dịch vụ đo áp lực bàn chân bằng công nghệ quét 3D; phân tích cấu trúc bàn chân chi tiết; tư vấn giải pháp chỉnh hình cá nhân hóa. Thông qua dữ liệu đo lường, cha mẹ có thể hiểu rõ hơn về sự phát triển bàn chân của con và lựa chọn phương pháp hỗ trợ phù hợp.

Tóm lại, khi tìm hiểu bàn chân bẹt có phải bẩm sinh không, cha mẹ cần biết rằng không phải tất cả trường hợp đều là bẩm sinh. Phần lớn bàn chân bẹt ở trẻ em xuất phát từ các yếu tố phát triển như vận động, cân nặng và thói quen sử dụng giày dép. Việc quan sát sớm, kiểm tra định kỳ và can thiệp kịp thời sẽ giúp hạn chế những ảnh hưởng lâu dài đến hệ vận động của trẻ.

Liên hệ ngay qua holine 037 656 4077 hoặc đặt lịch trực tiếp tại đây. Truy cập trực tiếp website Zencara.vn để tham khảo, được hỗ trợ chi tiết về các sản phẩm lót giày y khoa, giày dép y tế chất lượng cao bạn nhé!